Typisch voor een burn-out is juist dat je het zal ontkennen

Tijdig herkennen dat jij of iemand in je team op het randje zit, kan voorkomen dat het daadwerkelijk uitmondt in een burn-out. Maar daar achter komen, is nog niet zo eenvoudig

Als het gaat om burn-out is er geen eenduidig ziekteverloop. We houden er dankzij de groeiende openheid en bekendheid over de symptomen wel steeds meer rekening mee. In mei 2019 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) burn-out erkent als werkfenomeen, 'een syndroom veroorzaakt door chronische stress op de werkvloer waar niet adequaat mee wordt omgegaan'. Kenmerken zijn een laag energieniveau, mentale afstand tot en negatieve gevoelens over je werk en verminderde productiviteit. Volgens het CBS en TNO hadden 1,3 miljoen Nederlandse werknemers in 2018 burn-outklachten. De kosten van werkstress-gerelateerd verzuim: 2,8 miljard euro per jaar.

De coronacrisis heeft een vergrootglas gelegd op burn-out en stress. Zo meldde het Nationaal Centrum Preventie Stress en Burn-out in april dat thuiswerkers 40 procent meer stress ervaren door de lockdown. Op 60 procent is volgens de organisatie meestal het kantelpunt waarop mensen zich ziek melden vanwege een burn-out. Het is dus essentieel om 'burn-out' nu recht in het gezicht te kijken: waar liggen mogelijke oorzaken, wat zijn mogelijke oplossingen om stress en druk te verlichten en hoe pakken we dat samen aan?

Toegenomen druk

In het TNO-onderzoek kwam bijvoorbeeld duidelijk naar voren dat technologiegebruik samenhangt met stress. Van de mensen die bijna de hele dag met de PC of smartphone communiceren gaf 45 procent aan dat het werkgerelateerde verzuim door werkstress kwam. Bij respondenten die maar af en toe de smartphone gebruiken, was dat 22 procent. De helft van de werknemers die informatie-overload ervaren, noemde stress als oorzaak van werkgerelateerd verzuim. Zeg eens eerlijk, hoe laat heb jij in lockdown veel te laat die laptop dichtgeklapt?

Ook jeugdarts, adviseur en onderzoeker Nupur Kohli ziet die technologie-gerelateerde stress - zelf doseert ze daarom bijvoorbeeld ook het aantal videocalls. Ze heeft jaren onderzoek gedaan naar burn-out, stress en het effect daarvan op onder meer productiviteit en werkplezier. Daarnaast schreef ze het boek Chill! How to survive stress and improve personal and professional productivity: symptoms and solutions to chronic pressure.

Al die plotselinge veranderingen zijn belastend, legt ze uit, en leiden dus tot stress. Opeens zit je thuis, misschien wel de hele dag tussen vier muren. De balans is zoek, je werkt mogelijk veel meer uren dan normaal. Privé en werk raken ineens vervlochten. Misschien heb je naast je eigen strubbelingen ook nog eens veel meer te maken met de werkstress van je partner.

Kohli: 'Stress is voor iedereen anders, en nu komen er veel nieuwe, versterkende factoren bij. Een ander voorbeeld is eenzaamheid, wat ook met een gezin om je heen kan opspelen. Aan de bel trekken, om te zeggen dat het niet goed gaat, is behoorlijk lastig. Mensen hebben zorgen over hun baanzekerheid. Je wilt niet dat de baas dan ook nog denkt dat je het niet aan kan.'

Eerste reactie: burn-out ontkennen

En dat raakt een aspect van burn-out waar niet veel mensen van op de hoogte zijn, benadrukt Kohli. In veel gevallen is de allereerste respons van iemand die op een burn-out afstevent, dat hij het zal ontkennen. 'Zeker als je een baan hebt waarbij je veel moet presteren maar die je óók heel leuk vindt, neigen mensen er snel naar om gewoon door te gaan. Hoe goed je als leidinggevende ook op de hoogte bent van symptomen die op een burn-out duiden, en hoe belangrijk het ook is om dat tijdig te signaleren, op dat moment kun je weinig.'

Maar ook als leidinggevende zelf is het oppassen geblazen. Insead deed onlangs wereldwijd onderzoek onder 300 ceo's naar de verschillende emotionele reacties op de coronacrisis. Van de respondenten viel 60 procent in de categorie 'edgy'. Deze eindverantwoordelijken ervaren veel stress en spanning. Hun grootste zorg is het lot van hun bedrijf, gevolgd door de gezondheid en het welzijn van hun familie en zichzelf. Ze geven aan moeite te hebben om gemotiveerd te blijven, en zeggen noodgedwongen te richten op urgente problemen ten koste van strategie. Deze groep ceo's werkt voornamelijk bij bedrijven die door de crisis hard geraakt zijn.

Kohli: 'Als leidinggevende is de druk ook hoog. Je raakt misschien wel veel werknemers kwijt, of ze vallen uit. Dat zet druk op de continuïteit. Ondertussen moet jij het bedrijf overeind houden, maar moet je ook omgaan met bijvoorbeeld slecht-nieuwsgesprekken. Emotioneel doet dat iets met het bedrijf en met jou.'

Simplistisch beeld

Wat voor de een te veel is, is dat misschien niet voor de ander. Daarbij hebben we soms een te simplistisch beeld van hoe een overspannen persoon eruitziet, merkt Kohli. Ook dat zorgt ervoor dat we niet altijd op tijd aan de bel trekken.

De werkende mens kun je grofweg onderverdelen in drie typen, is haar tijdens haar werk als arts en tijdens haar onderzoek opgevallen. De eerste twee typen zijn vrij zichtbaar. Het ene type zal als hij het te druk heeft een 'vechtreactie' geven en sneller dan gewoonlijk geïrriteerd reageren en boos worden als iets niet goed lukt. Het andere type is iemand die spontaan kan gaan huilen, licht Kohli toe, iemand bij wie het verdriet op het gezicht af te lezen is.

Maar dan is er nog een derde type, dat zich in tijden van grote stress juist terugtrekt en stiller wordt. 'Eigenlijk proberen deze personen te verbergen dat het niet goed gaat. Misschien gaan ze wel fouten maken, maar ook daarvan weten ze te zorgen dat niemand het ziet.'

Bewustzijn

Nu zijn die eerste twee type mensen vrij makkelijk te herkennen, maar met deze derde groep is dat wel lastig, erkent ze. Daarom is het zaak je als leidinggevende bewust te zijn dat ook bij dit soort mensen burn-outs voorkomen. 'Oók bij hen wil je kunnen zorgen dat je tijdig ingrijpt. Want hoe langer mensen met hun problemen doorlopen, hoe zwaarder ze het te pakken krijgen met hun burn-out.'

Openheid is dan de aan te bevelen route. 'Sommige bedrijven zijn bijvoorbeeld op intranet een dagboek bij gaan houden, "Hoe gaat het nou met". Een team of afdeling deelt daarin met de rest van het bedrijf wat er speelt. Dat is een manier van delen die niet te confronterend en direct is, maar wel uitnodigt tot een gesprek.'

Geef elkaar de ruimte dus om te praten, adviseert Kohli. Dat vergroot de acceptatie, het besef dat men zich niet hoeft te schamen. Dat draagt bij aan het herstel, of in ieder geval het creëren van oplossingen die soortgelijke werkstress in de toekomst voorkomen.

Niet te hard voor jezelf

'Als leidinggevende zelf kun je proberen om op een spiegelende manier naar jezelf te kijken. Die afstand kun je creëren door jezelf bijvoorbeeld de vraag te stellen: "Hoe zou mijn beste vriend nu naar me kijken, wat zou hij adviseren?" Idealiter plan je tijd in voor reflectiemomenten.'

Maar wees ook niet te hard, voor jezelf en anderen. Stressvrij bestaat niet, dat is niet het doel. 'Het gaat om de juiste balans vinden. Neem en geef de tijd om te wennen aan een situatie, om te leren. Daar heb je de volgende keer ook weer wat aan.'

Over tien jaar is een kwart van de werkende mensen minder inzetbaar vanwege stress

Als we niet beter ingrijpen, komen er beduidend meer medewerkers thuis te zitten met symptomen van een burn-out. Dat voorspelt Arbo Unie. 'Mensen moeten méér doen waar ze energie van krijgen

In 2030 is 25 procent van werkenden minder inzetbaar door stress en overbelasting. Willem van Rhenen, hoogleraar en stressexpert bij Arbo Unie, luidt de noodklok: 'De traditionele blik om te kijken naar belasting versus belastbaarheid lost het probleem rondom stress niet op. Het gaat niet om te veel werk of te veel stressfactoren, maar om te weinig hulpbronnen of buffers waarmee mensen zich kunnen opladen of verweren.'

Van Rhenen roept werkgevend Nederland op meer te doen om hun medewerkers te beschermen: 'Kijk naar het gebrek aan hulpbronnen, zoals te weinig autonomie of verbinding, investeer in competenties, ga op zoek naar de talenten en vaardigheden van mensen. Vertrouw op de inzet en kracht van medewerkers en controleer veel minder. Geef mensen de ruimte en het gevoel dat ze invloed hebben op de eigen agenda. Maar vooral, geef complimenten en waardering en toon erkenning.' Dat lijken eenvoudige ingrepen, vervolgt de hoogleraar, maar het is volgens hem verbazingwekkend hoe weinig werkgevers zoiets daadwerkelijk toepassen.

Groeiend aantal mensen voelt zich 'psychisch moe'

Eerder meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek al dat op dit moment, 16 procent van de werknemers tussen 15 en 75 jaar zich stelselmatig 'psychisch vermoeid' voelt door werk. Twee jaar eerder lag dat percentage nog een paar procent lager. Klachten variëren van zich moe voelen en emotioneel uitgeput zijn tot dat het teveel vergt om met anderen samen te werken. De vaakst voorkomende is 'zich leeg voelen'.

De cijfers van het CBS laten verder zien dat de sterkste groei onder mensen met klachten van psychische vermoeidheid plaatsvindt bij werknemers van 65 jaar en ouder. Dit heeft mogelijk te maken met veranderende banen door technologische ontwikkelingen. Dat zorgt er onder andere ook voor dat het werk niet meer in lijn loopt met de persoonlijke waarden van de mensen die er ooit om die reden voor kozen het te gaan doen.

Balans kunnen houden

De leeftijdsgroep waarin de vermoeidheidsklachten relatief het meest voorkomen is die van 25 tot 35 jaar. Daarvan voelt bijna een vijfde zich regelmatig psychisch vermoeid door het werk. Niet heel verrassend voor de millennial-generatie, die bekend staat om een sterke behoefte aan zelfverwezenlijking. Verder ligt het percentage van mensen in loondienst dubbel zo hoog als dat onder zelfstandige ondernemers. Grote kans dat deze laatste groep een grotere mate van keuzevrijheid ervaart en in staat is meer te doen van wat ze echt willen en energie van krijgen, en dus hun balans beter op orde hebben - anders dan bij mensen met symptomen van burn-out.

'Stijging gaat ook weer niet zó snel'

Overigens meldde hoogleraar Wilmar Schaufeli, arbeids- en organisatiepsycholoog aan de Universiteit Utrecht en de KU Leuven, juist onlangs in het Algemeen Dagblad dat het aantal mensen dat last heeft van burn-outklachten inderdaad stijgt, maar niet zo hard. Sterker nog, hij constateerde dat Nederlandse werknemers het minst last hebben van burn-outs, vergeleken met 35 andere Europese landen. Nog geen reden om minder waakzaam te zijn! Integendeel!

Publicaties die er toe doen en over effectmeting bij wandelcoaching.

Rapporten, boekhoofdstukken en brochures

48. Beute, F. & Van den Berg, A.E. (2019). Geef kinderen de natuur (terug). White paper Natuurmonumenten. 

download pdf 47. Van den Berg, A.E., Tanja-Dijkstra, K. & Maas, J. (2018). Groen in en rond ziekenhuizen: Evidence-based inspiratiegids . Wenum-Wiesel: Natuurvoormensen omgevingspsychologisch onderzoek. bekijk pdf 46. Van den Berg, A.E. (2017). Pilot Groene Wandel Fysio: Effectmeting en Evaluatie. Groenekan: Natuurvoormensen Omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 45. Berg, A.E. van den (2016). Effectmeting wandelcoaching. Groenekan: Natuurvoormensen omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 44. Berg, A.E. van den (2015). Groene wand in de klas. Hoe leerlingen in groep 5, 6 en 7 en leerkrachten een plantenwand in een klaslokaal ervaren en waarderen. Groenekan: Natuur voor mensen omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 43. Berg, A.E. van den (2015). Groen in de zorg. Een quick-scan inventarisatie van het groene zorgaanbod in Nederland. Groenekan: Natuur voor mensen omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 42. Wesselius, J. & Berg, A.E. van den (2014). Ontstressen in de virtuele natuur. Samenvatting van onderzoek naar de effecten van een ontspanningsoefening in virtuele omgevingen op het herstel van stress. Groenekan: Natuurvoormensen omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 41. Berg, A.E. van den & Duijn, B. van (2014). Planten in justitiële inrichtingen. Leiden: Fytagoras. 

download pdf 40. Vries, S. de, Langers, F., Donders, J.L.M., Willeboer, M.T. & Berg, A.E. van den (2013). Meer groen op het schoolplein: Een interventiestudie. Alterra-Rapport 2474. Wageningen: Alterra. 

download pdf 39. Schifferstein, R., van den Berg, A. (2013). Het effect van kunst op de subjectieve beleving van een EMG-behandeling. In: M. Engelbregt, P. van Houten, R. van der Stok & R. Reinsma (red.). Om in the nemen: De kunst van gezondheid (p. 104-107). Amsterdam: EGBG. 

download pdf 38. Schifferstein, R. & Van den Berg, A. & Mast, M. (2013). Het effect van kunst op de subjectieve beleving van een bestralingsbehandeling. In: M. Engelbregt, P. van Houten, R. van der Stok & R. Reinsma (red.). Om in the nemen: De kunst van gezondheid (p. 90-96). Amsterdam: EGBG. 

download pdf 37. Van den Berg, A.E. (2012). Buiten is gezond. Onderzoeksrapport publieksenquête in opdracht van De Friesland Zorgverzekeraar. Groenekan: Natuurvoormensen omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 36. Langers, F., Van den Berg, A., Luttik, J. & Ten Cate, B. (2012). WoesteLand: Effecten en motieven bij vijftig jaar natuurbeschermingskampen voor jongeren. Wetenschapswinkel-rapport 286. Wageningen: Wageningen UR. 

download pdf 35. Van den Berg, A.E. (2012). Beleving van natuur en landschap in Brabant: Draagvlak- en belevingsonderzoek voor het provinciaal natuur- en landschapsbeleid. Groenekan: Natuurvoormensen omgevingspsychologisch onderzoek. 

download pdf 34. Van den Berg, A.E. (2012). Factsheet jeugd, natuur, gezondheid. Amsterdam: IVN. download pdf 33. Van den Berg, A.E. (2011). Natuur als therapie bij ADHD: Literatuurstudie, interviews met deskundigen, en empirisch onderzoek. Alterra-rapport 2112. Wageningen: Alterra. 

download pdf 32. Van den Berg, A.E. (2011) Gras maakt gelukkig! In M. Leunissen: Het naar buiten boek. Houten-Antwerpen: On Track/Uitgeverij Unieboek| Het Spectrum. 

download pdf 31. Vreke, J., Langers, F. & Van den Berg, A.E. (2010). Longitudinaal onderzoek naar gezondheidsbaten van natuurspelen? Verkenning van reikwijdte en haalbaarheid. Alterra-rapport 2096. Wageningen: Alterra. 

download pdf 30. Van den Berg, A.E. & Ronde, K. (2010). Gezonder in de volkstuin: De gezondheid van stedelingen met en zonder volkstuin vergeleken. Wageningen: Alterra. 

download pdf 29. Van den Berg, A.E. & Ronde, K. (2009). Groen en gezondheid van stadsbewoners. Samenvatting van het Vitamine G onderzoek. Wageningen: Alterra. 

download pdf 28. Waal, M.E. van de, Berg, A.E. van den & Koppen, C.S.A. van (2008). Terug naar het bos: effecten van natuurbelevingsprogramma 'Het Bewaarde Land' op de natuurbeleving, topervaringen en gezondheid van allochtone en autochtone kinderen. Alterra-rapport 1702. Wageningen, Alterra. 

download pdf 27. Custers, M.H.G. & Van den Berg, A.E. (2007). Natuur, stress en cortisol: experimenteel onderzoek naar de invloed van tuinieren en activiteiten in groenkamers op het fysiologisch, affectief en cognitief herstel van stress. Alterra-rapport 1629. Wageningen: Alterra. 

download pdf 26. Van den Berg, A.E., Koenis, R & Van den Berg, M.M.H. (2007). Spelen in het groen: Effecten van een bezoek aan een natuurspeeltuin op het speelgedrag, de lichamelijke activiteit, de concentratie en de stemming van kinderen. Alterra-rapport 1600. Wageningen: Alterra. 

download pdf 25. Van den Berg, A.E. (2007). Innerlijke versus uiterlijke ruimte: een filosofisch-psychologische onderbouwing. Rapportnr. 07.2.150. Utrecht: InnovatieNetwerk. 

download pdf 24. Van den Berg, A.E. Van Winsum-Westra, M. (2006). Ontwerpen met groen voor gezondheid: Richtlijnen voor de toepassing van groen in 'healing environments'. Rapport 1371, reeks belevingsonderzoek nr. 15. Wageningen: Alterra. 

download pdf 23. Van den Berg, A.E. (2006). Wat is een topervaring met de natuur en hoe schep je de voorwaarden? In: J. Verboom & S. de Vries (red.), Topervaringen van kinderen met de natuur (p. 33-37). Wageningen: Alterra. 

download pdf 22. Van den Berg, A. (2006). Daglicht en gezondheid. Nieuwsbrief Stichting Living Daylights, nummer 3, januari 2006. Utrecht: Stichting Living Daylights. 

download pdf 21. Van den Berg, A.E. (2005). Tussen walging en fascinatie. In: Lardinois, R. (Red.) Dood doet leven: De natuur van dode dieren (pp. 35-39). Utrecht: KNNV Uitgeverij. 

download pdf 20. Roos-Klein Lankhorst J., S. de Vries, A.E. Buijs, A.E. van den Berg, M.H.I. Bloemmen & C. Schuiling (2005). BelevingsGIS versie 2; Waardering van het Nederlandse landschap door de bevolking op kaart. Rapport 1138. Wageningen: Alterra. 

download pdf 19. Buizer, I.M., Ekamper, T., Van den Berg, A.E., Kwak, R.G.M. & De Vries, C. (2005). Verhalen van Biesland: boeren voor natuur; voorstel voor monitoring en evaluatie van boeren voor natuur in de polder van Biesland. Wageningen: Alterra. 

download pdf 18. Van den Berg, A. (2004). De verborgen angst voor natuur: Essay en verslag debat. Met bijdragen van Silvia Blok en Peter de Jaeger. Rapport nr. 04.2.089. Den Haag: InnovatieNetwerk Groene Ruimte en Agrocluster. 

download pdf 17. Kuindersma, W., Smit, H., Tersteeg, J.L., Van de Klundert, A.F., Jansen, S., Beun, N.J., Hillebrand, J.H.A., & Van den Berg, A.E. (2004). Kwetsbare vanzelfsprekendheden rond natuur; een zoektocht naar innovaties rond de spanning tussen natuurbeleving en natuurbeleid. Den Haag: Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster. 

download pdf 16. Van den Berg, A.E. (2004). Snelwegbeleving: Lessen voor ontwerpers. In: Kamphuis, A., Van Konijnenburg, P.G., & Van Uden, J.H.A (red.), Is er wat te beleven aan snelwegen: Aspecten van een routeontwerp die van belang zijn beij de beleving van de ruimtelijke kwaliteit.(p. 1-12). Utrecht: Bouwdienst Rijkswaterstaat.

download pdf 15. Van den Berg, A.E. (2004). Snelwegbeleving. In: Masterclass Grijs-groene knooppunten. Baarn: Kasteel Groeneveld. 

download pdf 14. Van den Berg, A.E., Blok, S., Hueber, M.H.C., Kobben, J. & Schone, M.B. (2003). De beleving van collectieve tuinen: ontwerpen voor doelgroepen op basis van belevingsonderzoek. Rapport 655, reeks belevingsonderzoek nr. 6. Wageningen: Alterra. 

download pdf 13. Van den Berg, A.[E.], Beer, A., Hamel, R., Manneke, A., & Schildwacht, P. (2003). Leefkwaliteit Stationsgebied. Utrecht: Gemeente Utrecht, Dienst Stadsontwikkeling, afdeling Milieu en Duurzaamheid. 

download pdf 12. Van den Berg, A.E. & Casimir, T. (2002). Landschapsbeleving en cultuurhistorie. Een theoretische en empirische verkenning van de invloed van cultuurhistorie op de beleving van het landschap. Rapport 582, reeks belevingsonderzoek nr. 2. Wageningen: Alterra. 

download pdf 11. Van den Berg, A.[E.], Jacobs, M.H. & Langers, F. (2002). Beleving kustveiligheid. Rapport 583, reeks belevingsonderzoek nr. 4. Wageningen: Alterra.

10. Jacobs, M., Van den Berg, A.E., Van Kralingen, R., Langers, F. & De Vries, S. (2002). Waterbeelden: Een studie naar de beelden van waternatuur onder medewerkers van Rijkswaterstaat. Rapport 512, reeks belevingsonderzoek nr. 1. Wageningen: Alterra. 

download pdf 9. Roos-Klein Lankhorst, J., Buijs, A. Berg, A.E. van den, Bloemmen, M., Vries, S. de, Schuiling, R., Griffioen, A. (2002). BelevingsGIS versie februari 2002, Een compleet overzicht van het BelevingsGIS met achtergrondinformatie. NPB-Werkdocument 2002/08, Alterra, Research Instituut voor de Groene Ruimte, Wageningen.

8. Van den Berg, A.E., Van de Ven, M.O.M., & Lengkeek, J (2002). De maatschappelijke en economische waardering van beplantingsmethoden in stedelijk gebied: de integrale beplantingsmethode vergeleken met de traditionele blijvers-wijkers methode. Alterra rapport 598, reeks belevingsonderzoek nr 3. Wageningen: Alterra. 

download pdf 7. Van den Berg, A.E., & Nardon, N. (2001). Research on landscape perception and environmental quality in France (la recherce sur la perception paysagre et la quialit environnementale en France). Report 334. Wageningen: Alterra, Green World Research. 

download pdf 6. Van den Berg, A.[E.] (2000): Voor je gezondheid. In: B. van Leeuwen, J. van Leeuwen & W. van Strien (red.), Organiseer je eigen natuur; wegwijzer voor natuurprojecten. Utrecht: KNNV, blz. 39-43.5. Van den Berg, A.[E.], Diederen, P. & Hillebrand, H. (2000) Maatschappijwetenschappen op maat; inhoud en structuur van Wagenings maatschappijwetenschappelijk groene ruimte onderzoek. Den Haag, Kenniseenheid Maatschappij. Notitie KE.00.01, 80 blz.4. Hoogeveen, Y.[R.], H. van der Beek, A.[E.] van den Berg, M. van Eupen, H. Farjon, [C.]M. Goossen, F. Langers, J. van Os, J.[H.A.M.] Steenvoorden & J. Vreke (2000). Proef op de zon; indicatoren voor de kwaliteit van de groene ruimte. Wageningen, Alterra. Rapport 059, 88 blz.3. Van den Berg, A.E. (1999). Empirische ondersteuning voor de relaties tussen natuur als leefomgeving en de psychische gezondheid. In: Walter, J., Calon, S.A. & Ten Wolde, S.J. (Red.). De betekenis van natuur en recreatie voor gezondheid en welzijn van mensen. Reeks Operatie Boomhut nr. 8. Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij.2. Van den Berg, A.E., Van den Top, I.M. & Kranendonk, R.P. (1998). Natuurwensen van stadsmensen: Een eerste aanzet tot het ontwikkelen van een model voor het meten van de gebruiks- en belevingskwaliteit van natuur. Rapport 367. Wageningen: DLO-Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek.1. Van den Berg, A.E. (1995). Een goed initiatief, maar niet in onze wijk! Een veldonderzoek naar de attitude ten aanzien van methadon-verstrekking en de effekten van overredende communicatie In: B. Van der Moolen & H. Voogd (red.). Niet in mijn achtertuin, maar waar dan? Het Nimby-verschijnsel in de ruimtelijke planning. Alphen aan den Rijn: Samson Tjeenk Willink.

Artikelen voor tijdschriften, websites en teksten lezingen

20. Tanja-Dijkstra, K., Van den Berg, A.E., Maas, J., Bloemhoef-Haasjes, J, & Van den Berg, H.P. (2017). Chemotherapie in de tuin. Nederlands Tijdschrift voor Oncologie jaargang 14 (5), 175-181.19. Van den Berg, A.E. (2015). Mens en natuur hebben elkaar en ruimte nodig.Sociale Vraagstukken, 15 januari 2015. ga naar website 18. Dorrestijn, K. & Van den Berg, A.E. (2014). Verzorgd of weelderig groen heeft zelfde effect op stress. Tuin en Landschap, 22/14, 22-23. 

download pdf 17. Van den Berg, A.E. (2014). De tuin: een krachtige multivitamine G. Tuinjournaal, jaargang 31 (3), 8-9. 

download pdf 16. Van den Berg, A.E. (2014). Natuur dichtbij: Wat als een samenleving vervreemd raakt van natuur. Thijs Kramer Lezing , 21 maart 2014, Middelburg. 

download pdf 15. Van den Berg, A.E. (2013). De waarde van de natuur. Editorial. Skipr Magazine, mei 2013. 

download pdf 14. Joye, Y. & Van den Berg, A.E. (2008). Architectuur als tweede natuur. Rooilijn, 41(4), 280-285. download pdf 13. Manneke, A., Hamel, R., Beer, A., Van den Berg, A. & Schildwacht, P. (2006). Leefkwaliteit voor het stationsgebied in Utrecht. Groen, 62(6), 24-29. download pdf 12. Van den Berg, A.E. (2005). De maatschappelijke baten van openbare binnentuinen: de publiek omsloten tuin als attractie. Groen, 61(9), 39-44. download pdf 11. Ekkelboom, R., Van den Berg, A., Jaspers, F. (2005). Evidence based design: stand van zaken. ZM Magazine, jaargang 21, 20-23. download pdf 10. Van den Berg, A.E. (2004). Weelderig of wild? De invloed van beheersmaatregelen op de beleving van bossen. Vakblad Natuur Bos en Landschap, jaargang 1, nr. 10, 13-15. download pdf 9. Van den Berg, A.E. & Heijne, M. ter (2004). Angst voor natuur: een theoretische en empirische verkenning. Landschap, 3, p. 137-145. download pdf 8. Van den Berg, A.E. (2004). De charme van de savanne: Onderzoek naar landschapsvoorkeuren. Topos, 01/04, 10-12. download pdf 7. Van den Berg, A.E., Nijhuis, J. & Vermeulen, W. (2003). Natuur voor mensen: De beleving van stedelijk groen. Groen, 28/12.6. Van den Berg, A.E., & De Vries, S. (2000) Het binnenstedelijke buitengevoel. Levende Natuur, 101,182-185. download artikel5. Buijs, A.[E.] & A.[E.] van den Berg (2000). Belevingsonderzoek met een virtueel bos. Agro-informatica, 13, 29-31.4. Van den Top, M. & Van den Berg, A.E. (1999). Speurtocht naar natuurwensen. Groen, 6, 32-35.3. VanYperen, N.W., Willering, M.C. & Van den Berg, A.E. (1998). Wie goed doet, goed ontmoet: Wederkerigheid tussen leidinggevende en medewerker. Gedrag & Organisatie, 6, 338-353.2. Van den Berg, A.E., Coeterier. J.F. & Vlek, C.A.J. (1996). Hoe mooi is ruige natuur? Verschillen tussen gebruikers in de waardering van landschapskenmerken bij natuurontwikkeling. Landschap, 13, 285-297.1. Hendrickx, L., Van den Berg, A., & Vlek, Ch. (1993). Zorgen over morgen? De rol van de factor tijd in de evaluatie van milieurisicos. Milieu: Tijdschrift voor Milieukunde, 8, 148-152.Boeken3. Van den Berg, A.E. & Hek, E. de (2009). Groene kansen voor de jeugd : stand van zaken onderzoek jeugd, natuur, gezondheid. Wageningen: Alterra. download pdf 2. Van den Berg, A.E. (2007). Kom je buiten spelen: Een advies over onderzoek naar de invloed van natuur op de gezondheid van kinderen. Wageningen: Alterra. download pdf 1. Van den Berg, A.E., & Van den Berg, M.M.H.E. (2001). Van buiten word je beter; een essay over de relatie tussen natuur en gezondheid. Wageningen: Alterra. download pdf